Ontwerpers hebben een sleutelrol in verduurzaming
Lonneke van Haalen werkt al ruim tien jaar als constructeur bij ABT en heeft een passie voor duurzaamheid. Als constructeur heb je een speciale verantwoordelijkheid, vindt zij.
Strategisch kiezen
Als constructeur werkt Lonneke met een breed scala aan materialen en zoekt ze altijd naar de beste toepassing voor elke situatie. Dit kunnen beton, staal of houtconstructies zijn, afhankelijk van wat het meest geschikt is. “Het afwegen van de keuzes is een interessant proces, waarbij we niet alleen kijken naar de materialen, maar ook naar de onderdelen met de meeste impact. Vloeren bijvoorbeeld maken vaak het grootste deel uit van de draagconstructie, waardoor daar veel winst te behalen valt in efficiënt materiaalgebruik.”
Daarnaast speelt volgens Lonneke de vorm van het gebouw een grote rol in een slim constructief ontwerp. “Een compact gebouw vergt minder materiaal, doordat er minder gevel- en dakoppervlak nodig is. Ook de overspanning en eventuele uitdagingen bekijken we kritisch: kunnen ze kleiner of anders worden opgelost? Door al in de beginfase van het ontwerptraject strategische keuzes te maken, kunnen we actief sturen op een efficiënter gebruik van materiaal en de impact ervan verminderen.”
Lonneke werkt aan zowel utiliteitsbouw- als woningbouwprojecten en merkt dat beide typen hun eigen vraagstukken hebben. “In woningbouw speelt geluidsoverdracht een cruciale rol, iets wat vaak wordt opgelost door voldoende massa in de vloer toe te passen. Bij utiliteitsbouw is dit doorgaans minder relevant. Daarom is het bij woningbouw essentieel om een integrale aanpak te hanteren. Hoewel een constructief dunne vloer mogelijk is, moeten de geluidseisen ook worden meegenomen. Dit vraagt om nauwe integrale samenwerking met de verschillende adviseurs om tot het beste ontwerp te komen.”
Leren van oude gebouwen
Volgens Lonneke kunnen we veel leren van oude, vooroorlogse gebouwen. "Vroeger was materiaal duur, dus werd er heel bewust nagedacht over de toepassing. Dat zijn we een beetje verloren. We zien nu vaak materiaalobesitas: er wordt meer materiaal gebruikt dan nodig is.”
Met hergebruik kun je zeker CO2-winst behalen. "Veel gebouwen hebben al een robuuste constructie die behouden kan blijven," legt Lonneke uit. "Als je aan bestaande constructies bijvoorbeeld extra bouwlagen toevoegt of de levensduur verlengt, bespaar je enorm veel materiaal."
Eerste Paris-proof gebouw
Zo heeft Lonneke gewerkt aan het dsm-firmenich hoofdkantoor in Maastricht, dat uit meerdere bouwdelen bestaat. Een belangrijk onderdeel daarvan was een monumentaal gebouw dat volledig is verduurzaamd. Daarnaast stond een oude bioscoop boven op een parkeergarage, precies op de plek waar het nieuwe hoofdkantoor moest komen. De parkeergarage is behouden gebleven. Dit betekende dat het ontwerp zorgvuldig moest worden afgestemd op de draagkracht van de bestaande fundering. Het nieuwe kantoor is uiteindelijk boven op deze parkeer laag gebouwd. Lonneke: “Dit project is extra bijzonder omdat het monumentale gebouw als eerste in Nederland volledig is verduurzaamd volgens de Paris-proof standaarden. Super dat dat is gelukt.’’
Masterplan St Jansdal
Nog een voorbeeld van hergebruik van bestaande constructies is het St Jansdal ziekenhuis in Harderwijk. Het oorspronkelijk gebouw dateert uit 1987 en is inmiddels door een veranderende zorgvraag en nieuwe inzichten in de zorg toe aan vernieuwing, verbetering en verduurzaming. Met een masterplan wordt het hele ziekenhuis aan alle kanten onder handen genomen. De benodigde extra vierkante meters worden niet alleen gerealiseerd door nieuwbouw, maar ook door verbouw. De bestaande beddenhuizen worden gefaseerd verbouwd en er zijn extra bouwlagen toegevoegd op de bestaande bebouwing. Door de keuze voor verbouw in plaats van nieuwbouw wordt veel materiaal bespaard en de levensduur van het gebouw verlengd. Constructief vraagt dit om een andere aanpak dan nieuwbouw. ”We benutten de capaciteiten van de bestaande draagstructuur zo optimaal mogelijk en waar nodig versterken we de draagstructuur. Een heel interessant project waar de transitie van bestaande bouw naar verbouw en lokaal nieuwbouw heel mooi zichtbaar is.”
De toekomst: hoopvol, maar met urgentie
Hoe Lonneke de toekomst van materiaalgebruik ziet? "Vaak ben ik hoopvol, omdat er op alle niveaus mooie initiatieven zijn. Maar als ik het nieuws lees, denk ik ook: het moet sneller! Zelf probeer ik het goede voorbeeld te geven en anderen te inspireren om bewuster met materiaal om te gaan.”